Grabowo – historia

Kościół pw. Św. Jana Chrzciciela wybudowany w latach 1825-48, w 1980 roku wpisano go do rejestru zabytków, nr rej.: 61 z 28.04.1980

Zespół dworski z XIX w:

Dwór nr rej.: 130 z 28.04.1981

Park nr rej.: 71 z 29.04.1980

Historia:

W I połowie XIX wieku Feliks Waga ufundował nowy murowany kościół parafialny pw. Jana Chrzciciela. Stanął on w miejscu wcześniejszej, drewnianej świątyni zbudowanej w 1700 roku z fundacji Stanisława Antoniego Szczuki, a rozebranej w 1782 roku. Autorem projektu był prawdopodobnie Hipolit Kossuth, budowniczy obwodu augustowskiego. Późnoklasycystyczny, jednonawowy kościół z wieżą nakrytą spłaszczoną kopułką wzniesiony został w latach 1842-45.

Od kościoła do dworu prowadziła aleja obsadzona kasztanowcami. W latach 1852-65 Wagowie wybudowali nowy dwór, drewniany. Modrzewiowy, kryty gontem, z tradycyjnym gankiem w elewacji frontowej. Budowa dworu była jedną z szeregu inwestycji, które w połowie XIX wieku zmieniły całkowicie charakter majątku.

Około 1850 roku Antoni Waga, według własnego projektu, założył rozciągający się na północ od dworku oraz wzdłuż głównej drogi dojazdowej park krajobrazowy. Na lewo od niego zaś ogród użytkowy. Na terenie parku utworzono sztuczne, regularne w kształcie stawy zasilane z przepływającej w północnej części założenia rzeczki Dobrzycy. Na wyspę znajdującą się pośrodku większego stawu prowadziła alejka i drewniany mostek. Wokół stawu biegła zaś alejka spacerowa. W roślinności parkowej dominowały gatunki miejscowe klony, jawory, jesiony, brzozy, świerki oraz kasztanowce. Były także sprowadzane tu przez Antoniego Wagę gatunki obce.

Parkiem i ogrodem troskliwie opiekowali się bracia Jakub i Feliks, a także ówczesny proboszcz grabowski Paweł Siennicki.     Na zachód od dworu i parku znajdowały się kwatery sadów owocowych, za nimi ogrody warzywne. Przez teren ogrodów przechodził cały system rowów i kanałów, którymi doprowadzano wodę do stawów dworskich.

Na południe od budynku dworu, za owalnym podjazdem, wybudowano z kamienia i cegły dwie parterowe rządówki, które tworzyły północną granicę zabudowy folwarcznej. Zabudowania usytuowano wokół wydłużonego prostokąta podwórza gospodarczego, otoczonego tynkowanym murem z kamienia polnego. W 1852 roku wybudowano oborę i stajnię, w latach 1858-59 stodołę, kuźnię i stelmachownię. W tym samym czasie wzniesiono piętrowy spichlerz oraz zespół budynków gorzelni; parterowy budynek magazynu spirytusowego, piętrowy budynek gorzelni z przylegającym do niego budynkiem mieszkalny, zarządcy i magazyn na surowce. Wszystkie budynki gospodarcze zbudowane były z kamienia i cegły z dachami dwuspadowymi krytymi dachówką. Były to budynki starannie wykonane i wykończone, jak na tamte czasy bardzo nowoczesne i funkcjonalne.

Niestety Kazimierz, syn Feliksa, w ciągu czterech lat zarządzania majątkiem, szybko i lekkomyślnie utracił dziedzictwo Wagów. W 1875 roku majątek został sprzedany, a nowymi właścicielami Grabowa zostali Maria i Zygmunt Sokołowscy. Majątek liczył 1575 mórg ziemi, w tym 954 ziemi ornej i ogrodniczej, na jego terenie znajdowało się 13 budynków murowanych i 15 drewnianych. Nadal funkcjonowała gorzelnia, a na zachód założenia dworsko-parkowego wykopano duże stawy rybne. Do 1939 roku Sokołowscy nie prowadzili żadnych inwestycji na terenie folwarku, przykładając większą wagę do części reprezentacyjnej. Rozbudowano chór; dbano szczególnie o zieleń parkową, a na wyspie wzniesiono kolumnową altankę.

W czasie II wojny światowej majątek w Grabowie nie uległ większym zniszczeniom. Podczas walk prowadzonych w 1945 roku, w wyniku wybuchu, uszkodzony został dwór i gorzelnia. Po wojnie majątek został upaństwowiony. W 1964 na jego terenie powstał Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej. Dominantę przestrzenną wsi stanowi, tak jak dawniej, kościół parafialny fundowany przez Feliksa Wagę, obecnie znacznie powiększony. Jego obecna bryła została ukształtowana bowiem w wyniku rozbudowy świątyni w 1937 roku o nawy boczne i przedłużenia prezbiterium według projektu architekta Zygmunta Czaykowskiego oraz dobudowy kaplic w 1954 roku.

Źródło: Jakub Waga – pedagog i uczony, wyd. Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, Łomża 2001

Album zdjęć (czerwiec 2011):

wersja 1

wersja 2

Lokalizacja na mapie:


Lokalizacja: Grabowo, gm. Grabowo (16,7 km od  Kolna)

Reklamy

Fotoblog Kolno i okolica z historia w tle

%d blogerów lubi to: